Nghĩ về chuyện xưng hô thầy trò ở trường đại học


Chúng ta đang thể hiện quyết tâm tìm đường để đại học Việt Nam có thể cất cánh bay vào tốp 500 rồi 200 trường đại học đẳng cấp hàng đầu trên thế giới. Một trong những trăn trở “tìm đường” đáng trân trọng đó là một quan điểm thú vị: Dường như lực cản níu cánh tay của đại học Việt Nam là sự thiếu dân chủ, thiếu tự tin, thiếu bình đẳng của sinh viên trong quan hệ với thầy. Một sáng kiến thuộc loại : “việc cần làm ngay” là đổi mới cách xưng hô, qui định sinh viên đại học từ nay sẽ nhất loạt xưng tôi với thầy.

Nhớ hơn chục năm về trước, khi làm nghiên cứu sinh ở nước ngoài, chúng tôi đã không khỏi ngỡ ngàng thích thú trước vẻ tự tin, dân chủ của sinh viên khi bày tỏ ý kiến riêng của mình trước thầy, cô trong trường. Bây giờ học sinh, sinh viên mình khá hơn trước nhiều, chứ ngày đó, họ nổi tiếng rụt rè, thiếu tự tin trước thầy, cô và người lớn, nhất là vào những lúc phải trình bày quan điểm, suy nghĩ riêng. Dẫu vậy, bây giờ tôi vẫn lại hồ nghi, không tự tin vào cái giải pháp mở “đột phá khẩu”: sinh viên xưng tôi với thầy, cô là có thể lấy lại được sự tự tin, dân chủ, là có thể cải thiện chất lượng học tập, là có thể góp phần cho giáo dục đại học mở mày mở mặt với bốn biển năm châu!?

Vẫn biết cách xưng hô của người Việt mình vừa cụ thể, cảm tính/tình cảm lại vừa khuôn theo tục trọng xỉ (tuổi tác) và trọng tước (đẳng cấp) trong gia đình/xã hội, chứ không có độ khái quát và trung tính cao như I – You của tiếng Anh, Je – Vous (Tu) của tiếng Pháp hay Ich – Sie (Du) của tiếng Đức, nhưng bảo thế là hay hay dở thì còn tùy, không thể kết luận đơn giản, vội vàng.

Một lẽ nào đó thì quan hệ thầy trò đích thực trong một môi trường giáo dục lành mạnh (thầy ra thầy, trò ra trò, trường ra trường, lớp ra lớp …) tự nó phải mang tính bất bình đẳng về tuổi tác và học vấn. Vì thế, chính nền giáo dục đại học nào có những người thầy và những sinh viên đủ tự tin để nhận ra sự bất bình đẳng về tuổi tác và học vấn giữa họ, được hiểu như một độ chênh cần thiết làm động lực cho sự thành đạt của cả thầy lẫn trò, thì nền giáo dục đó mới cất cánh được. Mà chính cái cách xưng hô cụ thể, ngọt ngào ấm áp tình người mà cũng rất tôn trọng tuổi tác và đẳng cấp (học vấn) của người Việt mình trong quan hệ thầy – trò lại là đắc dụng nhất trong việc gìn giữ sự tự tin cho những người trong cuộc.

Những sinh viên xuất sắc, ra trường được giữ lại làm cán bộ giảng dạy, sinh hoạt, làm việc trong cùng bộ môn hay cùng khoa với những người thầy cũ, thử hỏi mấy ai hiện giờ trong mối quan hệ đồng nghiệp bình đẳng mới mẻ giữa những người vốn là thầy trò, có nhu cầu xưng hô với thầy cũ của mình? Và chắc chắn không phải vì không xưng tôi với thầy cũ của mình mà những cán bộ giảng dạy trẻ tuổi đó không thể trở thành những nhà khoa học HiCi, tức là những người có công trình được trích dẫn, theo một trong những tiêu chí xếp loại đại học đẳng cấp quốc tế cao hiện thời.

Lại nhớ cách đây ít ngày, tình cờ tôi có gặp GS.TS Thomas, người Đức, hiện là chủ nhiệm khoa Việt Nam học của một trường đại học ở Cộng hoà Liên bang Đức. Thomas nói rành và dù biết tôi vốn học ở Đức về, vẫn tranh nói tiếng Việt. Khi biết mấy chục năm trước, lúc anh là sinh viên thì tôi đang làm nghiên cứu sinh ở cùng trường với anh, Thomas đã chuyển cách xưng hô từ “Anh – Tôi” sang tôi là anh và xưng em! Sau này, trong những email trao đổi, Thomas vẫn giữ cách xưng hô “anh em” như vậy. Không hiểu sao, cứ nghĩ tới trường đại học nào đó ở Việt Nam qui định sinh viên xưng tôi với thầy, tôi lại nhớ tới Thomas!

Lại nhớ tới cái không khí tôn kính kỷ cương trên dưới trong các phim Hàn Quốc, Nhật Bản. Lớp trẻ ở đấy hiện nay vẫn cúi đầu chào lễ phép với bậc bề trên trong gia đình và xã hội. Và giáo dục của họ vẫn bay cao đấy thôi. Dường như chính vì biết cúi đầu cung kính trước những bậc bề trên về tuổi tác và đẳng cấp trong gia đình và ngoài xã hội mà lớp trẻ mới biết ngẩng đầu để bay cao, bay xa.

Nguồn: TS. Bùi Khởi Quang – Doanh Nhân Sài Gòn Cuối tuần

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: